Kim jest aktuariusz?

Aktuariuszem zgodnie z art. 67 Ustawy z dnia 11 września 2015 r. o działalności ubezpieczeniowej i reasekuracyjnej (Dz.U. 2015 poz.1844) jest „jest osoba fizyczna wykonująca czynności w zakresie matematyki ubezpieczeniowej, finansowej i statystyki, wpisana do rejestru aktuariuszy”.

Według art.68 ww. ustawy aby zostać aktuariuszem i uzyskać licencję aktuarialną należy spełnić szereg wymogów:

-  ukończyć studia wyższe;

-  przez okres co najmniej roku wykonywać czynności z zakresu matematyki ubezpieczeniowej, finansowej i statystyki, pod kierunkiem aktuariusza;

- złożyć z pozytywnym wynikiem egzamin aktuarialny;

- posiadać pełną zdolność do czynności prawnych;

- korzystać z pełni praw publicznych;

-  nie być prawomocnie skazanym za umyślne przestępstwo przeciwko wiarygodności dokumentów, przestępstwo przeciwko mieniu lub za przestępstwo skarbowe.

Po ich spełnieniu dokonuje się w drodze decyzji wpisu do rejestru aktuariuszy, dostępnego na stronie internetowej Komisji Nadzoru Finansowego: https://www.knf.gov.pl/podmioty/Rejestry_i_Ewidencje/Rejestr_aktuariuszy

Przed skorzystaniem z usług danego aktuariusza warto sprawdzić, czy widnieje on w powyższym rejestrze.

Aktuariusz jest jedyną osobą, która może dokonywać wyliczeń rezerw techniczno - ubezpieczeniowych w zakładzie prowadzącym działalność w dziale ubezpieczeń na życie. Poza tym, może on pracować w instytucjach finansowych zarządzających ryzykiem, firmach konsultingowych, instytucjach państwowych, bankach oraz funduszach inwestycyjnych.

Gdzie spotkać aktuariusza?

Aktuariusz zatrudniony w biurze aktuarialnym lub firmie konsultingowej może świadczyć usługi dla podmiotów spoza rynku ubezpieczeniowego. Stosując więc metody prawdopodobieństwa i statystyki dokonuje analiz statystycznych i finansowych, oblicza ryzyko, zajmuje się problematyką programów i funduszy emerytalnych, a także polityką inwestycyjną. Aktuariusze często zajmują się również wyceną rezerw na świadczenia pracownicze, które wynikają z przepisów Kodeksu Pracy a także wewnętrznych regulaminów przedsiębiorstw.

Kiedy i kto powinien przeprowadzić wycenę aktuarialną?

Ustawa o Rachunkowości (Dz.U. 1994 nr 121 poz. 591) nakłada na spółki handlowe oraz inne jednostki w niej wskazane obowiązek przedstawienia w sposób jasny i rzetelny sytuacji finansowej i majątkowej oraz wyniku finansowego. Podmioty te zobowiązane są, nie rzadziej niż na ostatni dzień każdego roku obrotowego (31 grudnia), oszacować wartość aktywów i pasywów, w tym rezerw na świadczenia pracownicze. Oszacowane rezerwy ujmuje się w rocznym sprawozdaniu finansowym. Firmy audytorskie oraz biegli rewidenci weryfikują poprawność sprawozdań finansowych, w tym wskazują nieprawidłowości w wysokości rezerw, stąd tak ważne jest ich rzetelne oszacowanie.

Zwykle zatem wycena jest wykonywana na każdą datę bilansową (czyli przynajmniej 1-2 razy w roku). W przypadku spółek giełdowych wykonywana jest ona nawet kwartalnie.

MSR 19 wskazuje na potrzebę aktualizacji wyceny rezerw przynajmniej raz w roku oraz wykonania pełnej wyceny raz na trzy lata.

Krajowy Standard Rachunkowości nr 6 (KSR 6) oraz Międzynarodowe Standardy Rachunkowości nr 19 (MSR 19) zalecają, aby przy szacowaniu rezerw na świadczenia pracownicze korzystać z metody aktuarialnej – metody prognozowanych uprawnień jednostkowych (indywidualnie dla każdego pracownika uwzględnia się płeć, wiek, staż pracy, podstawy wymiaru świadczeń).

KSR nr 6: „Zalecaną metodą szacowania rezerw na te świadczenia jest wycena aktuarialna. Wycena rezerw na długoterminowe świadczenia pracownicze, w tym: nagrody jubileuszowe, odprawy emerytalne i rentowe powinna zostać przeprowadzona zgodnie z metodologią aktuarialną, korzystając z pomocy aktuariusza, albowiem ustalenie kwot tych rezerw oparte jest na szeregu założeń, zarówno co do warunków makroekonomicznych, jak i założeń dotyczących rotacji pracowników, ryzyka śmierci i innych. Aktuariusz może wycenić rezerwy na: nagrody jubileuszowe, odprawy emerytalne, pośmiertne, rentowe, dodatki stażowe, opiekę medyczną itp.”

MSR 19: „W niniejszym standardzie zaleca się jednostkom – nie wprowadzając jednak takiego wymogu – korzystanie z usług wykwalifikowanego aktuariusza w zakresie wyceny wszelkich istotnych zobowiązań z tytułu świadczeń po okresie zatrudnienia. Ze względów praktycznych jednostka może zwrócić się do wykwalifikowanego aktuariusza o przeprowadzenie szczegółowego ustalenia wysokości zobowiązania przed końcem okresu sprawozdawczego.”

 

Co składa się na wycenę aktuarialną?

Przy dokonywaniu wyceny rezerw przyjmuje się szereg założeń aktuarialnych – finansowych i demograficznych, które wpływają na jej wysokość. Do założeń tych zalicza się: stopę dyskontową, wskaźnik wzrostu wynagrodzeń, wskaźnik rotacji, prawdopodobieństwo przejścia na rentę, prawdopodobieństwo śmiertelności.

Usługa wyceny aktuarialnej rezerw na świadczenia pracownicze, w zależności od indywidualnych potrzeb spółek, może obejmować oszacowanie krótkoterminowych i długoterminowych świadczeń pracowniczych – odpraw emerytalnych, rentowych, pośmiertnych niewykorzystanych urlopów (obowiązek ich tworzenia wynika z Kodeksu Pracy), nagród jubileuszowych, wypłat z tytułu Zakładowego Funduszu Świadczeń Socjalnych, deputatów węglowych, ekwiwalentów energetycznych, świadczeń medycznych i innych.

Poza samym oszacowaniem wysokości rezerw na świadczenia pracownicze często wymagane przez spółki jest wskazanie informacji o zapadalności świadczeń, prezentacja wyników wyceny rezerw zgodnie z Ustawą o Rachunkowości lub MSR 19, prognoza wysokości świadczeń na przyszłą datę bilansową, podział rezerwy na jednostki organizacyjne, planowanie przepływów pieniężnych, analiza wrażliwości salda rezerwy, analiza czynnikowa zmiany stanu rezerwy, itp.

Końcowym etapem wyceny aktuarialnej powinien być raport podpisany przez licencjonowanego aktuariusza zawierający prezentację wyników wykonanych prac, szczegółowy opis metodologii wyceny oraz przyjęte założenia aktuarialne.